Trong căn nhà nhỏ nằm nép mình bên dòng Mekong ở tỉnh Nakhon Phanom (Vương quốc Thái Lan), góc làm việc của Tiến sĩ Suriya Khamwan (tên Việt Nam là Vũ Đình Phú) chật kín sách tiếng Việt.

Những cuốn lịch sử, từ điển, tài liệu nghiên cứu về mối quan hệ giữa Việt Nam và Thái Lan được xếp ở vị trí trang trọng.

Ngồi bên máy tính, nam giảng viên lật mở nhiều bức ảnh quý. Trong đó, có tấm hình được chụp hồi năm 2013 khi cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đến thăm Nakhon Phanom.

"Dù mang quốc tịch Thái Lan, tôi luôn tự hào mình là người Việt Nam. Hàng chục năm qua, tôi nỗ lực quảng bá tiếng Việt và vun đắp cho tình hữu nghị giữa 2 quốc gia", Tiến sĩ Vũ Đình Phú nói với phóng viên Dân trí.

Thế hệ người Việt thứ 3 ở Thái Lan

Tiến sĩ Vũ Đình Phú là người Thái gốc Việt thuộc thế hệ thứ 3. Ông bà vốn sinh ra ở tỉnh Nam Định (nay là Ninh Bình) rồi sang Lào làm ăn. Tháng 3/1946, cả nhà chạy sang vùng Đông Bắc Thái Lan lánh nạn khi Pháp quay lại Đông Dương rồi quyết định ở lại lập nghiệp.

Khu vực Đông Bắc Thái Lan, giáp Lào, từ lâu được xem là "cửa ngõ" của người Việt tản cư bằng đường bộ sang Thái Lan trong thời kỳ chiến tranh chống Pháp.

Tỉnh Nakhon Phanom hiện có 10.000 người mang dòng máu Việt Nam đang sinh sống. Ngoài ra, cộng đồng người Việt cũng hiện diện ở các tỉnh lân cận như Mukdahan, Sakhon Nakhon, Udon Thani...

Thuở thơ ấu, ông lớn lên cùng bố mẹ ở làng Mương - nơi có 50% gia đình gốc Hà Tĩnh, Nam Định (nay là Ninh Bình) - sang lập nghiệp từ nhiều thập niên trước. Ngôi làng người Việt ở Thái Lan mang dáng dấp yên bình của một miền quê Bắc Bộ với những nếp nhà đơn sơ.

Người dân trong làng giữ nghề tráng bánh phở, làm bánh cuốn theo phong cách truyền thống. Trong mâm cơm hàng ngày, bà con nấu canh riêu cua, rau đay ăn cùng cà muối.

"Hàng xóm láng giềng trò chuyện với nhau bằng tiếng Việt. Nếu không nói trước, có lẽ nhiều người  đến đây sẽ ngỡ như đang ở Việt Nam", Tiến sĩ nhớ lại.

Mỗi gia đình trong xóm nhỏ đều có bàn thờ gia tiên. Chân dung Bác Hồ đặt ở vị trí trang trọng nhất. Mỗi dịp Tết đến, bà con sửa soạn hương hoa, thành kính thắp nén nhang tưởng nhớ ông bà và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

"Từ nhỏ, tôi đã được bố mẹ nói về nguồn gốc tổ tiên, nghe kể chuyện lịch sử Việt Nam và Bác Hồ, tập hát các ca khúc cách mạng... Cứ như thế, tình yêu với Việt Nam được hun đúc qua từng năm tháng”, ông chia sẻ.

Ngoài hiểu biết về lịch sử, ông đam mê, gắn bó với công việc giảng dạy tiếng Việt hàng chục năm qua. Bố của vị Tiến sĩ gốc Việt là người đã tiếp thêm động lực cho con trai theo đuổi công việc hiện tại. 

Từ năm 2000, mối quan hệ giữa 2 quốc gia không ngừng phát triển. Việt Nam hội nhập nhanh chóng, có nhiều cơ hội hợp tác với Thái Lan. Nhu cầu tuyển dụng nhân lực biết tiếng Việt tăng lên. Bố của ông kỳ vọng con trai trở thành công chức, góp phần lan tỏa văn hoá Việt Nam ở Thái Lan. 

"Bố có ảnh hưởng rất lớn trong sự nghiệp của tôi. Ông cho rằng, giữ gìn tiếng Việt chính là cách bảo tồn văn hoá của tổ tiên cho thế hệ mai sau", Tiến sĩ Vũ Đình Phú nhớ lại.

Sau câu nói của bố, chàng trai quyết định khăn gói sang Hà Nội, miệt mài theo học gia sư và làm nhân viên tại một nhà hàng bán đồ ăn Thái Lan của người quen. 

Kết thúc một năm học tập tiếng Việt tại Hà Nội, chàng trai gốc Việt trở lại Nakhon Phanom đúng thời điểm quan hệ hợp tác kinh tế, văn hóa, du lịch giữa Việt Nam và Thái Lan phát triển sôi động chưa từng có. Ông được tuyển dụng vào giảng dạy tiếng Việt ở Đại học Sư phạm Nakhon Phanom.

"Đến nay, tôi đã đào tạo tiếng Việt cho hàng nghìn sinh viên Thái Lan và dạy tiếng Thái cho 200 sinh viên đến từ Việt Nam. Điều tôi mong mỏi là ngôn ngữ mẹ đẻ vẫn được thế hệ trẻ tiếp tục giữ gìn", nam giảng viên bày tỏ.

Dù đã cưới vợ người Thái, ông Phú vẫn giữ những nếp sinh hoạt như người Việt. Có thời gian rảnh rỗi, ông vào bếp nấu phở cho cả nhà thưởng thức.

Hai con của nam Tiến sĩ đang học tiếng Việt ở trường, thường xuyên được bố kể về lịch sử, văn hoá Việt Nam. Đó là cách mà ông mong muốn thế hệ trẻ sẽ không quên quê hương nguồn cội. 

Lần làm phiên dịch trong cuộc hội kiến đặc biệt

Sở hữu khả năng sử dụng tiếng Việt thành thạo cùng vốn hiểu biết rộng, Tiến sĩ Suriya Khamwan nhiều lần được chính quyền tỉnh Nakhon Phanom tin tưởng chọn làm phiên dịch trong nhiều cuộc gặp quan trọng. 

Với vị Tiến sĩ gốc Việt, kỷ niệm đáng nhớ nhất là lần được làm phiên dịch cho lãnh đạo tỉnh Nakhon Phanom trong lần cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới địa phương này. Sự kiện nằm trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Vương quốc Thái Lan của cố Tổng Bí thư hồi năm 2013.

Khoảng 2-3 tuần trước chuyến thăm, nam Tiến sĩ biết mình được lựa chọn làm phiên dịch viên trong cuộc hội kiến của lãnh đạo tỉnh Nakhon Phanom với cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng.

"Tôi cảm thấy vinh dự, tự hào nhưng đây là công việc áp lực. Tôi sợ mình không hoàn thành tốt nhiệm vụ mà cả hai phía tin tưởng giao phó", ông kể.

Những ngày sau đó, người đàn ông dành toàn bộ thời gian tìm đọc các tài liệu về đường lối đối ngoại, chính sách phát triển kinh tế của Việt Nam để làm giàu vốn từ vựng, trao đổi với phía Nakhon Phanom về những nội dung mong muốn giới thiệu. 

Hôm chuyên cơ chở đoàn đại biểu Việt Nam hạ cánh xuống sân bay Nakhon Phanom, ông đứng ở chân máy bay, chào đón cùng lãnh đạo tỉnh. Sự giản dị và gần gũi của cố Tổng Bí thư khiến người đàn ông gốc Việt nhanh chóng lấy lại bình tĩnh. 

Kết thúc cuộc gặp, nam giảng viên thở phào khi hoàn thành trọn vẹn nhiệm vụ được giao. Ông cảm thấy bản thân đã làm được một việc ý nghĩa, trở thành một phần trong cầu nối hữu nghị giữa 2 quốc gia. 

"Đó không chỉ là niềm vinh dự của riêng tôi, mà còn là niềm tự hào của cả gia đình và cộng đồng người Việt ở đây", ông bày tỏ.

Làng Việt có ngôi nhà Bác Hồ tại Thái Lan

Bên cạnh công việc giảng dạy, vị Tiến sĩ còn tích cực tham gia hoạt động của Hội Hữu nghị Việt - Thái tại tỉnh Nakhon Phanom, đồng hành cùng bà con Việt kiều trong những dịp đặc biệt như Tết Nguyên đán hay kỷ niệm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Với những người gốc Việt, bản Mạy ở Nakhon Phanom luôn là địa chỉ "đỏ", mang ý nghĩa đặc biệt. Mỗi khi có dịp, ông Phú lại tìm về ngôi làng nhỏ, ôn lại ký ức lịch sử của thế hệ cha ông.

Bản Mạy hiện có khoảng 90% hộ dân gốc Việt sinh sống. Theo lời kể của các bậc cao niên, những người Việt đầu tiên đặt chân đến đây từ 150 năm trước, chủ yếu từ các tỉnh miền Trung. Họ cùng dựng làng, đặt tên là "Mạy" - nghĩa là "Mới", như một khởi đầu cho cuộc sống nơi đất khách.

Trải qua nhiều thế hệ, người dân nơi đây vẫn giữ được nhiều nét văn hóa quê hương. Trong câu chuyện thường ngày, những tiếng "chi, mô" đậm chất miền Trung của Việt Nam vẫn được sử dụng. Bà con chăm sóc hàng rào, làm vườn rau theo kiểu làng quê Việt Nam. Đặc biệt, chè xanh là thức uống hiện diện trong mỗi nếp nhà hàng chục năm qua.

Năm 2004, cố Thủ tướng Phan Văn Khải cùng cựu Thủ tướng Thái Lan Thaksin Shinawatra chính thức khai trương Làng hữu nghị Thái - Việt ở bản Mạy, đánh dấu thêm một cột mốc trong xây dựng tình hữu nghị giữa 2 dân tộc.

Bản Mạy còn là nơi lưu dấu chân của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong hành trình tìm đường cứu nước, Người từng sống và hoạt động tại đây với bí danh Thầu Chín, từ tháng 7/1928 đến tháng 11/1929.

"Hiện nay, bản Mạy có Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh và căn nhà được phục dựng theo nơi Bác từng sinh sống, làm việc. Đây là địa chỉ thu hút rất nhiều Việt kiều và du khách đến tìm hiểu về một giai đoạn lịch sử đặc biệt", ông Phú chia sẻ.

Giữa không gian yên bình của khu lưu niệm, 2 cây dừa được Bác trồng từ năm 1928 nay đã cao hơn 30m, tỏa bóng xanh mát. Dọc lối vào là hàng cau thẳng tắp, hàng rào dâm bụt toả sắc rực rỡ. Ở góc vườn phía sau, những cây khế vẫn đơm hoa, kết trái. 

Người Việt ở Thái Lan kỳ vọng chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm

Sống quá nửa đời người trên đất Thái Lan, ông Phú cảm thấy tự hào, vì cộng đồng Việt kiều nơi đây giữ trọn tình yêu dành cho quê hương, đất nước. Với nhiều gia đình, tinh thần hướng về cội nguồn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Những ngày qua, vị Tiến sĩ cũng như bà con Việt kiều ở Thái Lan vui mừng, mong chờ chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân cùng Đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tới Thái Lan. 

"Bà con Việt Kiều rất phấn khởi khi biết đoàn đại biểu cấp cao của Việt Nam thăm chính thức Thái Lan từ ngày 27 đến 29/5. Thông qua các Hội người Việt Nam trên khắp Thái Lan, nhiều người đã đăng ký để được tham gia cuộc gặp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm", ông cho biết.

Lịch sử quan hệ ngoại giao Việt Nam - Thái Lan bắt đầu từ ngày 6/8/1976. Đó là dấu mốc quan trọng thể hiện mong muốn hoà bình, hợp tác giữa 2 quốc gia láng giềng. Trải qua 50 năm vun đắp, đến nay, Việt Nam và Thái Lan đã là Đối tác Chiến lược Toàn Diện.

Thái Lan hiện là đối tác thương mại lớn nhất của Việt Nam trong ASEAN, với kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt hơn 22 tỷ USD.  

Nam giảng viên cho rằng, chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm có ý nghĩa rất quan trọng, mở ra những cơ hội hợp tác trên các lĩnh vực giữa 2 nước.

"Tôi mong muốn cơ quan chức năng sẽ có chương trình thúc đẩy giảng dạy tiếng Việt ở xứ sở chùa Vàng, tăng cường kết nối giao thông giữa 2 nước đặc biệt là khu vực Đông Bắc Thái Lan và miền Trung của Việt Nam", ông bày tỏ.

Trong những năm qua, công việc giảng dạy tiếng Việt giúp Tiến sĩ Vũ Đình Phú có nhiều cơ hội trở về thăm quê hương. Lần gần đây nhất là chuyến đi hồi tháng 3, ông chứng kiến sự thay đổi nhanh chóng của Việt Nam, hệ thống đường giao thông và cơ sở vật chất ngày càng hiện đại.

Tiến sĩ gốc Việt mong muốn tình hữu nghị giữa 2 quốc gia bền chặt. Bà con Việt kiều trong đó có ông sẽ góp phần giữ gìn tiếng Việt và kết nối cộng đồng xa quê với quê hương nguồn cội.

Theo: Dân Trí